Akcja pod Arsenałem
Jedna z najbardziej spektakularnych akcji polskiego podziemia w czasie niemieckiej okupacji. Świetnie przygotowana i mimo że nie wszystko poszło zgodnie z planem, zakończyła się odbiciem więźniów. W akcie zemsty Niemcy rozstrzelali 140 więźniów pochodzenia polskiego i żydowskiego na dziedzińcu Pawiaka. Dokonali licznych aresztowań, a część odbitych więźniów w trosce o swoje rodziny, sama zgłosiła się na policję. Dla Niemców był to znak, że polskie podziemie rośnie w siłę.
Aresztowanie Rudego i Heńka
Akcja pod Arsenałem ciąg dalszy
Noc z 18 na 19 marca 1943 roku zapoczątkowała całą akcję. Wówczas aresztowano Henryka Ostrowskiego, pseudonim Heniek. Zabrano również jego żonę Walentynę, Ostrowscy byli małżeństwem zaledwie kilka tygodni. Heniek, w swoim mieszkaniu przy ulicy Osieckiej 31, miał zapisany adres Jana Bytnara, Rudego. Rudy był dowódcą Hufca „Południe” warszawskich Grup Szturmowych, a Heniek dowódcą Hufca Praga. W mieszkaniu Heńka znaleziono amunicję, broń i materiały wybuchowe. Kilka dni po jego aresztowaniu gestapowcy pojawili się w mieszkaniu na Al. Niepodległości 159, zamieszkałym przez Rudego. Aresztowany został wraz z ojcem. W mieszkaniu znaleziono m.in.: zerwane niemieckie flagi, stemple do robienia znaku Polski Walczącej i prasę konspiracyjną, a także ulotki. W trakcie przesłuchań, gestapowcy próbowali złamać więźniów, przedstawiając obciążające zeznania drugiej strony. A wieść o aresztowaniach szybko się rozniosła.
Meksyk I i Meksyk II
Pierwsza akcja odbicia dowódców się nie powiodła ze względu na brak odgórnej zgody, a także w wyniku otrzymania wiadomości od Zośki, Tadeusza Zawadzkiego (dowodził akcją), że nie będzie Bytnara w transporcie. Bytnar już po pierwszym przesłuchaniu był w stanie bardzo złym, nie chodził samodzielnie, noszono go na noszach.
Akcja Meksyk II rozpoczęła się 26 marca. Zygmunt Kalczyński, akwizytor firmy Wedel, rozpoznając teren w siedzibie Gestapo, zobaczył, że niosą Rudego do transportu. Co ciekawe wykonał telefon w obecności kilku gestapowców, mówiąc: wysyłam towar! Bezwzględnie musi być odebrany! Rudy był w bardzo złym stanie. Więźniarka ruszyła, ale nie wszystko potoczyło się zgodnie z planem. Kierowca ciężarówki widząc, co się dzieje, nie skręcił w ul. Nalewki a pojechał na wprost, ul. Długą. Rozpoczęła się wymiana ognia, a kluczowe znaczenie w uwolnieniu więźniów miało działanie Tadeusza Zawadzkiego, który ruszył wprost na ciężarówkę. Do przygotowanego samochodu ewakuacyjnego przeniesiono Rudego. Część więźniów pobiegła w kierunku Starego Świata, a część w stronę Arsenału.
Sytuacja po akcji
Rudy zmarł 30 marca 1943 roku, w szpitalu Wolskim. Heniek przez kilka miesięcy dochodził do siebie, po czym otrzymał nową tożsamość i aktywnie walczył o Polskę. Rudego pochowano pod innym nazwiskiem na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Wydano również zgodę na kolejne pochówki obok Rudego. W taki sposób powstała na Powązkach mogiła Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka”. Zemsta Niemców była na tyle odczuwalna, że część więźniów w obawie o swoje rodziny zgłosiła się na policję. Przyczyniły się do tego aresztowania członków rodzin uczestników akcji. Więźniów wywieziono do obozów koncentracyjnych.
Akcję opisał Aleksander Kamiński w Kamieniach na Szaniec. Książka powstała w oparciu o słowa Tadeusza Zawadzkiego.
Źródło:
wikipedia.org/wiki/Akcja_pod_Arsena%C5%82em
wikipedia.org/wiki/Batalion_%E2%80%9EZo%C5%9Bka%E2%80%9D
